వ్యాసం : అనుభవ కవిత్వం

1

అనుభూతి కవిత్వం గురించి మీరు మాట్లాడాలి అన్నారు మిత్రులు చక్రధర్. నాకు ప్రసంగాలు చేయటం రాదు. పుస్తకాలు చదవటం మానేసి చాలా కాలమైంది. కనక నేనేమీ మాట్లాడలేనన్నాను. అని ఊరుకుంటే బావుండేది. కవిత్వం ఏదైనా అనుభూతే. కనక, అనుభూతి కవిత్వం అనే మాట సరైనది కాదు, దానికన్నా అనుభవ కవిత్వం అనటం సరైనది అన్నాను, ఇస్మాయిల్ గారు కూడా ఆ లేబిల్ ఒప్పుకోలేదు అని కూడా అన్నాను. మీడియావాళ్ళతో జాగ్రత్తగా మాట్లాడాలన్నది అనుభవంలో లేక తొందరపడ్డాను. అయితే అనుభవ కవిత్వం మీద మీరు మాట్లాడుతున్నారు అన్నాడు.

సీరియస్ గా సాహిత్యం చదువుకుని రెండు దశాబ్దాలు దాటింది. ఎప్పుడైనా ఒకటీ, అరా పుస్తకాలు మినహా ఎలాంటి చదువూ లేని, ఈ మిత్రుని మాటలు మిత్రులు సీరియస్ గా తీసుకోనవసరం ఉండకపోవచ్చని ముందుగా సూచిస్తున్నాను.

చదవకుండా ఇంత కవిత్వం ఎలా రాస్తున్నారు, మీరు ఏదో చదువుతున్నారు అన్నారు చక్రధర్. అవును, చదువుతున్నాను. నా అస్తిత్వాన్నీ, నా అస్తిత్వం చుట్టూ విస్తరించిన అనంతమైన అస్తిత్వాలనీ, విశ్వం నాలోకి ప్రసరిస్తున్న ప్రతిఫలనాలనీ చేతనైనంత శ్రద్ధగా చదువుకుంటున్నాను. నా జీవితానుభవాన్ని వీలైనంత దగ్గరగా చదువుతూ, కదిలే సమస్తం వెనుక కదలని మూల ద్రవ్యం ఏదన్నా వెండితెరలా ఉందా అని వెదుకుతున్నాను. 

2

ఈ మౌలికమైన వెదుకులాట ఆధారంగా కవిత్వం ఏమై ఉంటుంది అని ఆలోచించినప్పుడు, కవిత్వం ప్రధానంగా మూడు శక్తుల కలయికగా తోస్తుంది. అవి ఆలోచన, ఉద్వేగం, అనుభూతి. ఒక వస్తువుకి సంబంధించిన సమాచారాన్ని ఆలోచన అనవచ్చును. ఉదాహరణకు అది మామిడిపండు అని తెలియటం ఆలోచన. ఆ వస్తువుతో సంబంధం కోసం మనస్సులో కలిగే చలనాన్ని ఉద్వేగం అనవచ్చును. మామిడిపండు తినాలి అనిపించటం ఉద్వేగం. వస్తువుతో సంబంధం ఏర్పడినపుడు మనసులో కలిగే సంవేదనను అనుభూతి లేదా అనుభవం అనవచ్చును. మామిడిపండు రుచి చూస్తున్నపుడు కలిగేది అనుభూతి లేదా అనుభవం. 

అయితే, అనుభూతి, అనుభవం ఒకటేనా అని అంటే, ఒకలానే కనిపిస్తాయి కానీ, కొంత సూక్ష్మమైన భేదం ఉన్నట్లు తోస్తుంది. అనుభూతిలో కొంత ఉద్వేగం పాలు కూడా ఉంటుంది. ఉద్వేగమూ, అనుభవమూ కలగలిసిన ఒకానొక చలనాన్ని అనుభూతి అనవచ్చును అనుకుంటాను. అనుభవంలో ఉద్వేగ సంబంధంలేని శుద్ధ సంవేదన మాత్రమే ఉంటుంది అనిపిస్తుంది. ఇస్మాయిల్ గారు ఏమన్నారని మళ్ళీ చదివి చూస్తే, ఆయన రెండిటినీ సమానంగానే చూసినట్లు కనిపించింది. అయితే పైన చెప్పిన సూక్ష్మ భేదం జోలికి పోనట్లయితే, అనుభూతి కవిత్వంగా స్థిరపడ్డ అభిప్రాయాన్ని కూడా కాదనలేము.  

3

ఇక ఒక కవితలో మూడు శక్తులూ ఉన్నట్లయితే, కవిత్వాన్ని ఆలోచనాత్మక, ఉద్వేగపూరిత, అనుభూతి కవిత్వాలని మూడు పాయలుగా చూడటం ఎలా కుదురుతుంది అన్నపుడు, దాని జవాబు తేలికగానే తడుతుంది. 

ఒక బలమైన లేదా సాంద్రమైన కవితలో మూడు శక్తులూ ఉన్నప్పటికీ, ఆ శక్తుల ప్రాధాన్యతను బట్టి, శాతాన్ని బట్టి వాటిని ఆలోచన, ఉద్వేగ, అనుభూతి కవితలుగా మనం గుర్తించవచ్చును. 

గురజాడ రాసిన 'మంచి, చెడ్డలు ఎంచి చూడగ రెండె కులముల లోకమందున, మంచి యన్నది మాల యైతే మాల నేనౌతాను' అన్న వాక్యాలు గానీ, బసవరాజు అప్పారావు రాసిన ' ప్రేమించు సుఖముకై, ప్రేమించు ముక్తికై, ప్రేమించు ప్రేమకై, ఏమింక వలయురా ' అన్న వాక్యాలు గానీ, ఆలోచన ప్రధానమైన కవిత్వంగా మనకి తోస్తాయి. 

టాగోర్  ' నక్షత్రాలన్నింటితో ఆకాశము, అంతులేని ఐశ్వర్యాలతో ప్రపంచమూ అన్నీ నాకు ఉన్నా నేనింకా కావాలని అడుగుతాను, కానీ ఈ ప్రపంచంలో మరీ మూల కాస్త చోటుంటే చాలు, ఆమె  నాదైతే ' అన్నపుడు మనకి ఒక కవి శుద్ధ ఉద్వేగంతో చలించటం కనిపిస్తుంది. 

ఎంకెవ్వరని లోకమెపుడైన అడిగితే, వెలుగునీడల వైపు వేలు చూపింతు అన్న నండూరి మాటలు కూడా నిండైన ఉద్వేగం నుండి ఉబికి వచ్చినట్లు కనిపిస్తాయి.

ఇక ఇస్మాయిల్ గారు రాసిన ' తరుచాపము వీడి దివిని గురి మరచిన బాణంలా తిరుగాడును పిట్ట ' అన్న వాక్యాలు కానీ, ' అంతా తెల్లకాగితం, ఒక మూలన నిలువుగా ఒక గీత, అడ్డంగా ఒకటి. తెరచాప ఎత్తిన పడవ. కిందిది నదీ, పైది ఆకాశమూ కావచ్చును ' అన్న వాక్యాలు కానీ చదివినపుడు, ఆలోచన, అనుభూతీ చెరిగిపోయి, కవి అనుభవించిన శుద్ధ ఇంద్రియానుభవం మనకి బదిలీ అవుతుంది.  

4

కవిత్వం ఏదైనా, కవి తనని వ్యక్తీకరించుకోవటానికీ, తనకి ఒక ఔట్ లెట్ గానూ భావించి, బలమైన వత్తిడి నుండి రాసినపుడు సాంద్రమైన అభివ్యక్తులు ప్రకటమవుతాయి.  అయితే ఈ ప్రకటమయ్యే క్రమంలో కవి తన పాఠకునికి ఇవ్వదలచిన అనుభవంలో స్పష్టత ఉన్నపుడు ఆయా కవులు బలమైన ఆలోచననో, ఉద్వేగాన్నో, అనుభవాన్నో ఇవ్వగలుగుతారు. 

వీటిలో ఆలోచనాత్మక కవిత్వం ఆలోచనల విస్తృతి పెంచితే, ఉద్వేగ కవిత్వం పాఠకుని ఉద్వేగాలను బలమైనవిగా తయారు చేస్తుంది. అనుభవ కవిత్వం వీటికి భిన్నంగా మనిషిని ఆలోచనల నుండీ, ఉద్వేగాల నుండీ ఉపశమింపచేసి, తన నిజమైన, సాత్వికమైన అస్తిత్వంలోకి మేలుకోలుపుతుంది. దేని ప్రయోజనం దానికి ఉంటూనే, మూడు పాయలూ కూడా చైతన్య పరిధిని విస్తరింప చేసేవి గా, పరస్పర పూరకాలుగా కూడా ఉంటాయి. 

మనం మన మానసిక స్థితిని బట్టి, అవగాహనని బట్టి, అవసరాన్ని బట్టి ఆయా కవిత్వాలని ప్రేమిస్తాము.

( మిత్రులు ముక్కామల చక్రధర్  ఏప్రిల్ 25, 26 తేదీలలో చిత్ఫలపాలెం లో నిర్వహించిన గోదావరి కోనసీమ సాహితీ సమాలోచన కోసం రాసుకున్న ప్రసంగ పాఠం. )

బివివి ప్రసాద్

22.4.26

ఒక దృక్పథం నుండి ప్రేమ, స్నేహం, ఆకర్షణ:

ఒక దృక్పథం నుండి ప్రేమ, స్నేహం, ఆకర్షణ:

తానూ, నేనూ ఒకటే అనిపించటం ప్రేమ,

తానూ, నేనూ ఒకలాంటివాళ్ళం అనిపించటం స్నేహం,

తాను నాకు కావాలి అనిపించటం ఆకర్షణ

ప్రేమలో అహంకారాలు కరిగిపోయి, సన్నిధి మాత్రమే మిగులుతుంది. తాను నా సమీపంలో ఉంటే చాలనిపిస్తుంది. దూరంగా ఉన్నా తనతోనే ఉన్నట్లనిపిస్తుంది. 

స్నేహంలో అహంకారాలు వెలుగునీడల్లా దోబూచులాడతాయి. కొంత ప్రేమ వెలుతురు ప్రసరించినా, కొంత ఆకర్షణ ఉన్నా, తాము సములం అనిపిస్తుందే గానీ, తానే నేను అనిపించకపోవచ్చు.

ఆకర్షణ (మోహం, ముదిరితే కామం) లో అహంకారాలు బలపడతాయి. తాను నాకే దక్కాలి అనిపిస్తుంది. దక్కకపోతే తనని నశింపచేయాలని కూడా. నాకు పూర్తిగా లొంగి, నా మనో, దేహాలకి కావలసిన అనుభవాలు ఇస్తూ ఉండాలి అనిపిస్తుంది.

ప్రేమలో కొంత స్నేహం, కొంత ఆకర్షణ ఉంటాయి.

స్నేహంలో కొంత ప్రేమ, కొంత ఆకర్షణ ఉంటాయి. 

ఉత్త ఆకర్షణలో ప్రేమ, స్నేహం ఉన్నట్లు కనిపిస్తాయి కానీ ఉండవు. ఉండలేవు. 

బివివి ప్రసాద్

కవిత : ఒకమాట

ఒకమాట నువు మాట్లాడలేవు

దూరాలని, కాలాలని, భారాలని 

చెరపగల ఒకమాట 

హృదయం నుండి బయలుదేరి 

ఎందుకనో ఆగిపోతుంది శబ్దంగా మారకుండా,

చేరవలసిన చెవిని చేరకుండా

దూరాలు పెరుగుతాయి,

కాలాలు మారుతూ వెళతాయి,

భారాలు మిగులుతాయి

సమయానికి ఆ ఒక్కమాట మాత్రం

ఎందుకనో పక్షిలా ఎగరదు,

పూవులా వికసించదు, 

ఉదయకాంతిలా ఆకాశాన్ని తెరవదు

ఎవరు ఆపారు ఆ మాట రాకుండా

ఏ ప్రేమ లోతులు, ఏ దుఃఖపు రాగాలు,

జన్మమూలాల్లోని ఏ జీవన ధాతువులు,

ఏ అనుభవాలకై ఎదురుచూపులు

ఆ మాట నీ నోట పలికించకుండా ఆపుతాయి,

ఆ క్షణాన చూపులకి రెప్పల తెరలు వాలుస్తాయి,

నీ విలువైన వ్యక్తికీ, నీకూ నడుమ

మంచుద్వీపాలు కలలాగా తేలుతాయి,

కాలం గాలి తాకని ఆకులా నిలబడిపోతుంది,

ఆ మాట ఎందుకు గడ్డకట్టుకు ఉండిపోతుంది

బివివి ప్రసాద్

బివివి ప్రసాద్ సృష్టి కవిత్వం పీడీఎఫ్

కవిత్వ ప్రేమికులకు ప్రపంచ కవితా దినోత్సవ శుభాకాంక్షలు!

బివివి ప్రసాద్ తొమ్మిదవ కవితా సంపుటి సృష్టి పీడీఎఫ్ కాపీ అందుబాటులో ఉంచుతున్నాను. 

ఆసక్తి గలవారు.. ఈ లింక్స్ ద్వారా డౌన్ లోడ్ చేసుకోవచ్చును. 

ప్రింట్ కాపీ కావలసినవారు 

అనేక బుక్స్, విజయవాడ 92472 53884 వారిని సంప్రదించగలరు

Archive.org నుండి డౌన్లోడ్ కి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.

గూగుల్ డ్రైవ్ నుండి డౌన్లోడ్ కి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.

ధన్యవాదాలతో..

ఫోన్ కాల్ అను పర్సనల్ స్పేస్ లేదా నిశ్శబ్దం కథ

 ఫోన్ కాల్ అను పర్సనల్ స్పేస్ లేదా నిశ్శబ్దం కథ

ఫోన్ కాల్ మాట్లాడటమంటే తలమీద రాయిపెట్టినట్లు ఉంటుంది. ఫోన్ సంభాషణలో నిశ్శబ్దానికి అవకాశం ఉండదు. పర్సనల్ స్పేస్ వీలుకాదు. అవతలి మాట ఆగగానే అందుకోవాలి. ఒకోసారి అవతలివాళ్లు కాల్ చేసి, ఏమిటి కబుర్లు అన్నారా రాయి మరింత బరువెక్కుతుంది. ఊరికే వినమంటే, పోనీలే అని వినిపెట్టవచ్చు. ఎక్కువగా ఊ కొట్టినా తప్పే.. స్పందించాలి. ఆ సమయానికి మనం ఏ మూడ్ లో ఉన్నామో, పనిలో ఉన్నామో, వత్తిడిలో ఉన్నామో, ఏ ఆలోచనల్లో, ఊహల్లో దారులు వెదుకుతూ ఉన్నామో అవతలివారికి సంబంధం ఉండదు. 

ఒక బాల్యమిత్రుడు కాల్ చేసి, చెప్పరా అని మొదలు పెట్టేవాడు. నువు కాల్ చేస్తావని, కబుర్లు పోగేసుకుని, ఏ పనీ లేకుండా, ఎదురుచూస్తున్నారా.. అనేవాడిని.. వాడు గనక ఆ మాత్రం స్వేచ్చ ఉండేది.. మరొకరైతే.. కనక, ఫోన్ కాల్ రాగానే, పులిబోను గేటు తెరిచి పట్టుకున్నట్టు, నన్ను లోనికి రమ్మన్నట్టు ఉంటుంది. 

కనకనే, ఫోన్ కాల్స్ చేయను, ఎవరన్నా చేసినా ఇబ్బందిపడతాను. ఫోన్లలో హాయిగా కబుర్లు చెప్పుకొనేవాళ్ళని చూస్తే ఆశ్చర్యం. ఇన్ని కబుర్లు కామా లేకుండా ఎలా పొంగుకువస్తాయా అని. నా వరకూ ఫోన్ కాల్ షెడ్యూల్స్ చెప్పుకోవటానికి, పనుల పురమాయింపులకి. కాల్ రెండు నిముషాలు దాటకుండా పూర్తవుతుంది. అరుదుగా కొందరు హృదయానికి దగ్గర వారు చేస్తే బాగానే ఉంటుంది. వాళ్ళైనా నువు మాట్లాడు అనకపోతేనే. వాళ్ళు చెప్పేది ఆసక్తిగా వినటం వరకే. 

టెక్స్ట్, వీడియో కాల్స్ నా పాలిటి వరాల్లా వచ్చాయి. టెక్స్ట్ లో స్పేస్ ఉంటుంది, అవతలి వాళ్ళు మాట్లాడాక మనం ఎప్పుడైనా చదివి, ఎప్పుడైనా జవాబు ఇవ్వవచ్చు. మనం మాట్లాడితే అవతలి వాళ్ళు కూడా అంతే. అంటే, సంభాషణ నిండా స్వేచ్ఛ పరుచుకుని ఉంటుంది. స్వేచ్ఛ ముఖ్యం కదా.

వీడియో కాల్ మనుషులు దూరంగా ఉన్న బెంగ పోగొడుతుంది, చూడవచ్చు. వెంటవెంటనే మాట్లాడనక్కరలేదు. మనం ఎలా, ఏ పరిస్థితిలో ఉన్నామో అవతలివారికి, అలానే వారి గురించి మనకి తెలుస్తూ ఉంటుంది. మాటల్లేని సంభాషణ కొనసాగుతుంది. ముఖ్యం కళ్ళు మాట్లాడుకుంటాయి, చిరునవ్వులు మాట్లాడుకుంటాయి, ముఖాల్లోని వెలుగునీడలు మాట్లాడుకుంటాయి. మాటల అవసరం వెనుకబడుతుంది. కనిపిస్తూ ఉంటారు గనక, అవతలివారి నిశ్శబ్దంలోకి మాటలతో దూరిపోవాల్సిన పని ఉండదు.

మనుషుల్ని సరాసరి కలవటం ఇష్టం. గుంపులుగా కాదు. మహా అయితే నలుగురైదుగురి వరకూ. ఆ సంఖ్యదాటితే చిరునవ్వుకు పరిమితమైన ప్రేక్షకుడి పాత్రలోకి జారిపోతాను. కలిసి మాట్లాడటం కన్నా, ఊరికే నిశ్శబ్దంలోకి కలిసి ప్రయాణించటం మరీ ఇష్టం. ఎవరిమీదనైనా ఎక్కువ ఆత్మీయత కలిగినప్పుడు వారితో కలిసి నెమ్మదిగా, నిశ్శబ్దంగా, ఏ లోతైన, గంభీరమైన విషయం పైనో హృదయం విప్పుకొని మాట్లాడుకోవాలని ఉంటుంది. ఒకానొక కాలంలో అలాంటి ఒకానొక మిత్రుడితో గడపగలిగాను కొన్నేళ్లపాటు.

లోకం ఎలా ఉందో తెలీదు గానీ, నా వరకూ, పర్సనల్ స్పేస్ లేని, తగినంత నిశ్శబ్దం లేని మానవ సంబంధాలు చాలా వరకూ మొరటుగా, కృతకంగా తోస్తున్నాయి. ఇటీవల మరింతగా. ఒకరి స్వేచ్ఛని ఒకరు గౌరవించే, ఒకరి స్థలాన్ని ఒకరు గౌరవించే, ఒకరి నిశ్శబ్ద భాషణని ఒకరు గ్రహించే సున్నితమైన సమాజాన్ని కలగంటూ, మనుషులకి దూరం అవుతున్నానేమో కూడా తెలీదు. కానీ, నా స్పేస్ లో, ఏకాంతంలో నేను నిండే కొద్దీ, మనుషులూ, జీవితమూ ఇంకా లోతుగా తెలుస్తూ, ప్రేమాస్పదంగా మారుతూ ఉండటం గమనిస్తున్నాను.

బివివి ప్రసాద్

11.3.26 6.15 సాయంత్రం

ఒకే రూపమెత్తిన కవీ - తత్వవేత్త

 తత్వశాస్త్ర సారం కవిత్వ ప్రక్రియలో ఒదుగుతుందా? నిజానికి కవీ, తత్వవేత్తా ఒకే పాత్ర పోషించగలరా? హృదయాన్ని గిలిగింతలు పెట్టే మహోద్వేగ జలపాతానికీ, మెదడుని అగ్నిపర్వతం వలే విస్ఫోటనానికి గురి చేసే సత్యాన్వేషణకీ లంకె వేయడం ఎప్పుడూ దుస్సాధ్యచర్య. 'కనబడని ఆనందంలోకి తిరిగిరాకుండా తప్పిపోవాలి'; 'వాక్యాలకవతల ఖాళీ ఆకాశం ఉంటుంది'; 'జీవితం గాజుకన్నా అల్ప'మని .. బివివి ఒక్కో కవితా వాక్యం ఘనసముద్రమంత లోతుగా ఉంటుంది. పాఠకుడికి అసంకల్పితంగా ప్రతి కవితలో ఒక మూర్తిమత్వం కదలాడుతుంది. కవి మానవీయస్వరంలో ఆరాధనా భావం సున్నితమైనది. అంతమాత్రాన దీన్నేమీ భక్తి కవిత్వం అనకూడదు. పోనీ జ్ఞానదాహంలానూ తోచలేదు. 144 కవితలున్నప్పటికీ ఇందులో విముక్తకాంక్షతో పలికే సారాంశ ధ్వని ఉంది. చెబుతున్నదెవరు, చెవి ఒగ్గి వింటున్నదెవరూ అన్న వ్యత్యాసం లేదు. అది తనని తాను తెలుసుకునే ఒక మనిషి ఆరాటమే. ఈ సౌందర్యం భిన్నమైనది. పరిణితి గలది. కవి తనలో అణచిపెట్టుకోలేని జీవన రహస్యాలన్నీ వెల్లువగా ప్రవహించిన కవిత్వ ధార ఇది.

- పుప్పాల శ్రీరామ్

ప్రతులకు : అనేక బుక్స్, విజయవాడ 92472 53884

ఆదివారం ఆంధ్రజ్యోతి 8.3.2026